 |
DAMJAN KAURINOVIĆ, Predsjednik Apelacionog suda Brčko distrikta BiH
VELIBOR MILIĆEVIĆ, Stručni saradnik u Apelacionom sudu Brčko distrikta BiH
PRITVOR NAKON IZRICANJA PRESUDE
NACIONALNI I MEĐUNARODNO PRAVNI STANDARDI
Uvod
Mjere procesne prinude koje se primjenjuju prema osumnjičenom odnosno optuženom su najraznovrsnije, jer su oni osnovni krivičnoprocesni subjekti, a bez njihovog prisustva nije moguće voditi i uspješno završiti krivični postupak. Pozitivno krivičnoprocesno zakonodavstvo u BiH u okviru mjera za obezbjeđenje prisustva osumnjičenog odnosno optuženog propisuje nekoliko vrsta mjera procesne prinude: dovođenje, mjere zabrane (zabrana napuštanja boravišta i zabrana putovanja, zabrana preduzimanja određenih poslovnih aktivnosti ili službenih dužnosti, zabrana posjećivanja određenih mjesta ili područja, zabrana satajanja sa određenim osobobama, naredbu da se povremeno javlja određenom državnom organu i privremeno oduzimanje vozačke dozvole) i pritvor. Navedenim mjerama procesne prinude ograničavaju se različita ljudska prava i osnovne slobode osumnjičenog odnosno optuženog, pa i prava iz kataloga prava koja propisuje Ustav BiH u članu II stav 3. kao npr.: pravo na ličnu slobodu i sigurnost iz tačke (d), pravo na slobodu kretanja i prebivališta iz tačke (m), slobodu mirnog okupljanja i slobodu udruživanja s drugima iz tačke (i) itd.
Pritvor je najteža i najkompleksnija mjera obezbjeđenja prisustva osumnjičenog odnosno optuženog radi nesmetanog vođenja krivičnog postupka. Predmet ovog rada je analiza instituta pritvora nakon izricanja presude u domaćem i međunarodnom pravu odnosno zakonsko rješenje u Zakonu o krivičnom postupku Brčko distrikta BiH (u daljem tekstu ZKP BDBiH) i konvencijski standardi sadržani u članu 5. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda (u daljem tekstu EKLJP).
Cijeli tekst u PDF formatu možete preuzeti ovdje
--------
DAMJAN KAURINOVIĆ, Predsjednik Apelacionog suda Brčko distrikta BiH
VELIBOR MILIĆEVIĆ, Stručni saradnik u Apelacionom sudu Brčko distrikta BiH
ŽALBA I PRETRES PRED DRUGOSTEPENIM SUDOM
Uvodne napomene: Predmet ovog rada je analiza zakonskih rješenja koja se odnose na žalbu i pretres pred drugostepenim sudom u krivično procesnom zakonodavstvu Bosne i Hercegovine. Preispitivanje prvostepene presude u krivičnom postupku nije obavezno, a to znači da drugostepenog postupka nema bez izjavljene žalbe od strane ovlašćenih procesnih subjekata po zakonskim žalbenim osnovima i u okviru zakonskih rokova. Pravo na žalbu u krivičnom postupku je zakonsko, ustavno, konvencijsko i jedno od osnovnih ljudskih prava. Cjelokupan postupak po redovnim pravnim lijekovima, pa i pretres pred drugostepenim sudom je primarno postupak po žalbi, ispitivanje njene osnovanosti i donošenje odluke po žalbi. Ovaj pretres predstavlja skraćenu procesnu formu koja je ograničena samo na dio pobijane presude koji se osporava žalbom, preciznije, na dio prvostepenog postupka za koji su ukidajućom odlukom drugostepenog suda utvrđeni pravni i činjenični nedostaci. Dakle, pretres pred drugostepenim sudom nije postupak po optužbi, jer je postupak po optužbi u procesnopravnom smislu završen donošenjem prvostepene presude. Pretres pred drugostepenim sudom je primarno pretres po žalbi i upravo zbog toga se ne može izjednačavati sa glavnim pretresom pred prvostepenim sudom.
Cijeli tekst u PDF formatu možete preuzeti ovdje
--------
PRAKTIČNA ISKUSTVA U PRIMJENI NOVIH KRIVIČNOPROCESNIH USTANOVA - PRIZNANJE KRIVICE, SPORAZUM O PRIZNANJU I KAZNENI NALOG
Uvodne napomene: Poznato je da je zakonodavna reforma u krivičnopravoj oblasti u Bosne i Hercegovini završena donošenjem i stupanjem na snagu Zakona o krivičnom postupku, Krivičnog zakona i Zakona o zaštiti svjedoka pod prijetnjom i ugroženih svjedoka. Navedeni zakoni su stupili na snagu i primjenjuju se od 01.03.2003.godine. Brčko Distrikt Bosne i Hercegovine, Federacija Bosne i Hercegovine i Republika Srpska istovremeno su krenuli u postupak usaglašavanja, harmonizacije svog krivičnog zakonodavstva sa zakonodavstvom Bosne i Hercegovine. U Brčko Distriktu ovaj postupak je završen donošenjem Zakona o krivičnom postupku, Krivičnog zakona i Zakona o zaštiti svjedoka pod prijetnjom i ugroženih svjedoka, koji su stupili na snagu i primjenjuju se od 01.07.2003. godine. Centralno mjesto završne zakonodavne reforme pripada Zakonu o krivičnom postupku Brčko Distrikta BiH, jer su najznačajnije promjene učinjene u krivičnoprocesnoj oblasti, preuzeta su i proširena neka zakonska rješenja iz ranijeg Zakona o krivičnom postupku Brčko Distrikta BiH , koja se prvi put uvode na ovim prostorima: istraga tužioca, direktno i unakrsno ispitivanje, potvrđivanje optužnice, izjašnjenje o krivici, sporazum o priznanju krivice, prethodni prigovori, postupak izdavanja kaznenog naloga, održavanje glavnih pretresa i donošenje odluka pred drugostepenim sudom bez mogućnosti vraćanja predmeta na ponovni prvostepeni postupak, ali uvedene su i potpuno nove procesne ustanove: imunitet svjedoka, posebne istražne radnje tužioca, vremensko ograničenje pritvora kroz sve faze krivičnog postupka, ispitivanje prvostepenih presuda samo u granicama žalbenih navoda i sužavanje vanrednih pravnih lijekova samo na ponavljanje postupka, postupak protiv pravnih lica... Praktično, usaglašeni Zakon o krivičnom postupku Brčko Distrikta BiH predstavlja specifičnu varijantu Zakona o krivičnom postupku BiH, po kojoj su osnovna načela, osnovni pojmovi, faze krivičnog postupka, osnovni krivičnoprocesni instituti, drugostepeni i posebni postupci, riješeni na identičan način. Komparativna analiza druge faze prethodnog postupka, postupka optuživanja, pokazuje da su svi krivičnoprocesni zakoni, pa i Zakon o krivičnom postupku Brčko Distrikta BiH, prihvatili i na identičan način riješili tri krivičnoprocesne ustanove: priznanje krivice, sporazum o priznanju krivice i kazneni nalog. Pomenute krivičnoprocesne ustanove predstavljaju najefikasnije i najekonomičnije modele završavanja krivičnih postupaka bez održavanja glavnog pretresa. Predmet ovog rada odnosni se na praktična iskustva Osnovnog suda Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine u primjeni novih krivičnoprocesnih ustanova, a analizirani su završeni krivični predmeti u periodu od 01.07.2003.godine - 31.03.2004.godine.
Cijeli tekst u PDF formatu možete preuzeti ovdje.
----------
Damjan Kaurinović, predsjednik Apelacionog suda Brčko Distrikta BiH
PRINCIP LEGALITETA I RETROAKTIVNA PRIMJENA KRIVIČNOG ZAKONA
Uvodne napomene: Problematika vremenskog važenja krivičnog zakona i njegove moguće povratne primjene, nakon nedavne zakonodavne reforme na entitetskom i državnom nivou u BiH, otvorila je nekoliko složenih i važnih pitanja koja su predmet razmatranja nauke krivičnog prava i aktuelne sudske prakse. Prije svega, ovo se odnosi na krivična djela iz glave XVII KZ BiH – Krivična djela protiv čovječnosti i vrijednosti zaštićenih međunarodnim pravom. Odgovori na sva pitanja nalaze se u okviru zahtjeva načela zakonitosti (nullum crimen sine lege, nulla poena sine lege), kao i odgovor na neizbježno pitanje uslova retroaktivne primjene blažeg zakona (lex mitior) – zakonom dozvoljenog odstupanja od principa legaliteta. Ovaj rad pokušava dati mali doprinos u stvaranju zakonite i jedinstvene sudske prakse, a sve u cilju jačanja efikasnosti sudskog sistema, na jednoj strani i, zaštite ljudskih prava i osnovnih sloboda, na drugoj strani. Na ovaj način se osiguravaju temelji pravne države, vladavine prava i demokratije, uređenog društva bezbjednosti, zakonitosti, slobode i pravde. Predmet retroaktivne ili povratne primjene krivičnog zakona je zakon koji je važio u vrijeme izvršenja krivičnog djela i jedan ili više zakona koji su stupili na snagu nakon izvršenja krivičnog djela odnosno zakon koji je na pravnoj snazi u vrijeme suđenja. U takvim pravnim situacijama traži se odgovor na pitanje koji će krivični zakon primijeniti, a da se istovremeno ispoštuju svi zahtjevi principa zakonitosti. Princip zakonitosti ili legaliteta je osnovno, vodeće i najvažnije načelo krivičnog zakonodavstava sa aspekta zaštite ljudskih prava i osnovnih sloboda, pravde i pravičnosti. Pored toga, načelo zakonitosti zločina i kazne je zvijezda vodilja krivičnog prava, a to znači da se lice može izvesti pred sud ili kazniti samo u skladu sa pravom koje prethodi odnosnom djelu, određuje krivično djelo i propisuje odgovarujuću kaznu. Slijedi komparativni pregled načina određivanja načela zakonitosti na međunarodnopravnom i nacionalnom planu, te zakonske mogućnosti retroaktivne primjene blažeg krivičnog zakona.
Cijeli tekst u PDF formatu možete preuzeti ovdje.
----------
Damjan Kaurinović, predsjednik Apelacionog suda Brčko Distrikta BiH
POTVRĐIVANJE OPTUŽNICE I PRESUDE BEZ SUĐENJA
Uvodne napomene: Polovinom 2002. godine započela je ubrzana reforma krivičnog zakonodavstva Bosne i Hercegovine, koja je završena 01.03.2003. godine donošenjem i stupanjem na snagu Zakona o krivičnom postupku BiH, Krivičnog zakona BiH i Zakona o zaštiti svjedoka pod prijetnjom i ugroženih svjedoka BiH. Republika Srpska, Federacija BiH i Brčko Distrikt BiH su istovremeno krenuli u postupak usaglašavanja, harmonizacije svojih krivičnih zakonodavstava sa zakonodavstvom na državnom nivou. Ovaj postupak je u završnoj fazi, a navedeni zakoni u entitetima i Brčko Distriktu BiH stupiće na snagu 01.07.2003.godine. Centralno mjesto završene zakonodavne reforme pripada Zakonu o krivičnom postupku BiH (ZKP BiH), jer su najznačajnije promjene učinjene u krivičnoprocesnoj oblasti, preuzeta su i proširena neka zakonska rješenja iz Zakona o krivičnom postupku Brčko Distrikta BiH (''Sl. Glasnik Brčko Distrikta BiH'' br. 7/2000 od 30.11.2000.godine), koja se prvi put uvode na ovim prostorima: istraga tužioca, direktno i unakrsno ispitivanje, potvrđivanje optužnice, izjašnjenje o krivici, sporazum o priznanju krivice, prethodni prigovori, postupak izdavanja kaznenog naloga, održavanje glavnih pretresa i donošenje odluka pred drugostepenim sudom bez mogućnosti vraćanja predmeta na ponovni prvostepeni postupak..., ali uvedena su i potpuno nova zakonska rješenja: davanje imuniteta svjedoku od strane tužioca, posebne istražne radnje tužioca, određivanje pritvora sa vremenskim ograničenjima kroz sve faze postupka, ispitivanje prvostepenih presuda samo u granicama žalbenih navoda, samo jedan vanredni pravni lijek – ponavljanje postupka, postupak protiv pravnih lica... Praktično, usaglašeni Zakoni o krivičnom postupku entiteta (ZKP RS i ZKP FBiH) i Brčko Distrikta BiH (ZKP BDBiH) su specifična varijanta ZKP BiH pa su osnovna načela, osnovni pojmovi, faze krivičnog postupka, osnovni krivičnoprocesni instituti, drugostepeni i posebni postupci identični. Komparativna analiza postupka optuživanja i presuda bez suđenja pokazuje da su svi krivičnoprocesni zakoni prihvatili ista rješenja koja su najdirektnije uticala na povećanje efikasnosti i ekonomičnosti postupka, uz obavezno poštovanje svih prava optuženog, kao osnovnog krivičnoprocesnog subjekta.
Cijeli tekst u PDF formatu možete preuzeti ovdje.
----------
Damjan Kaurinović, predsjednik Apelacionog suda Brčko Distrikta BiH
DIREKTNO I UNAKRSNO ISPITIVANJE
Uvodne napomene: Poznato je da je zakonodavna reforma u krivičnopravnoj oblasti u Bosni i Hercegovini završena donošenjem i stupanjem na snagu Zakona o krivičnom postupku (ZKP BiH), Krivičnog zakona i Zakona o zaštiti svjedoka pod prijetnjom i ugroženih svjedoka Bosne i Hercegovine. Republika Srpska, Federacija Bosne i Hercegovine i Brčko Distrikt Bosne i Hercegovine istovremeno su započeli postupak harmonizacije, usaglašavanja svog krivičnog zakonodavstva sa zakonodavstvom Bosne i Hercegovine. U Republici Srpskoj ovaj postupak je završen donošenjem Zakona o krivičnom postupku Republike Srpske (ZKP RS), Krivičnog zakona i Zakona o zaštiti svjedoka pod prijetnjom i ugroženih svjedoka koji su stupili na snagu 01.07.2003. godine. Komperativna analiza glavnog pretresa, kao najznačajnije faze krivičnog postupka, pokazuje da je i ZKP RS preuzeo zakonska rješenja iz ZKP BiH u pogledu novih procesnih ustanova: istraga tužioca, potvrđivanje optužnice, izjašnjenje o krivici, sporazum o priznanju krivice, prethodni prigovori, postupak izdavanja kaznenog naloga, postupak protiv pravnih lica itd; kao i direktno i unakrsno ispitivanje koje potvrđuje da je na stranke i branioca prenesena puna dokazna inicijativa. Dakle, predmet ovog rada su osnovne vrste ispitivanja koje stranke i branilac preduzimaju u dokaznom postupku koje u krivični postupak uvode nove načine utvrđivanja istine koji se realizuje u okvirima akuzatorskog modela krivičnog postupka, modela sučeljavanja dvije suprostavljene stranke koje izvode svoje dokaze (engl. adversary = protivnik, suprotan). Osnovne karakteristike ovog tipa krivičnog postupka su javnost, usmenost, neposrednost i kontradiktornost glavnog pretresa (lat. contradicere = protivno govoriti, suprostavljati se). Izvođenje dokaza i procesne radnje ispitivanja svjedoka, vještaka i drugih dokaza primarno su povjereni strankama i obavljaju se po pravilima direktnog i unakrsnog ispitivanja. Stoga je aktivnost suda na glavnom pretresu smanjena i sve se više svodi na presuđenje krivične stvari koja je glavni predmet krivičnog postupka, odnosno rješavanje spora između dvije suprostavljene, ali ravnopravne stranke. Međutim, zakon još uvijek daje značajna ovlaštenja sudu u pogledu dokazne aktivnosti, jer sud u svakom trenutku može da naredi izvođenje dokaza i postavi pitanje svjedoku optužbe, odnosno odbrane u bilo kojoj vrsti i fazi ispitivanja. Sve ovo potvrđuje da je i ZKP RS prihvatio mješoviti sistem krivičnog postupka koji predstavlja kombinaciju angloameričkog sistema sa poznatim akuzatorskim elementima i evropskog kontinentalnog sistema sa tradicionalno istražnim elementima.
Cijeli tekst u PDF formatu možete preuzeti ovdje.
----------
Damjan Kaurinović, predsjednik Apelacionog suda Brčko Distrikta BiH
RATNI ZLOČIN PROTIV CIVILNOG STANOVNIŠTVA
Apstrakt: Implementacijom krivičnog djela ratni zločin protiv civilnog stanovništva u krivično zakonodavstvo Bosne i Hercegovine istovremeno je izvršena njena međunarodnopravna i ustavnopravna obaveza. Krivični zakon Bosne i Hercegovine je prihvatio ustaljenu sistematiku međunarodnih krivičnih djela izuzimajući zločine protiv mira odnosno zločine agresije. Polazni osnov za inkriminisanje ratnih zločina u domaćem zakonodavstvu predstavljaju Ženevske konvencije o zaštiti žrtava rata (I-IV) od 12. avgusta 1948. godine sa Dopunskim protokolima I-II od 8. juna 1977. godine. U ovom radu ponuđena je analiza bitnih elemenata krivičnog djela ratni zločin protiv civilnog stanovništa sa posebnim osvrtom na izvršioca krivičnog djela, vrijeme izvršenja odnosno posebne okolnosti pod kojima se djelo vrši, zaštitni objekt, radnju izvršenja, oblike vinosti i nezastarivost krivičnog gonjenja i izvršenja kazne. Pored toga, data su objašnjenja osnovnih međunarodnopravnih pojmova u cilju lakšeg razumijevanja pojma ''kršenje pravila međunarodnog prava'' kao objektivnog uslova inkriminacije kod ovog krivičnog djela.
Ključne riječi: međunarodno pravo, rat, oružani sukob, okupacija, civilno stanovništvo, opšteopasni objekti i postrojenja, napadi bez izbora cilja, civilni objekti, vojni objekti, nebranjeno mjesto, demilitarizovane zone, tehnike modifikovanja životne sredine.
Cijeli tekst u PDF formatu možete preuzeti ovdje.
----------
Damjan Kaurinović, predsjednik Apelacionog suda Brčko Distrikta BiH
RETROAKTIVNA PRIMJENA KRIVIČNOG ZAKONA
Apstrakt: Problematika vremenskog važenja krivičnog zakona i njegove moguće povratne primjene, nakon nedavne zakonodavne reforme na entitetskom i državnom nivou u BiH, otvorila je nekoliko složenih i važnih pitanja koja su predmet razmatranja nauke krivičnog prava i aktuelne sudske prakse. Odgovori na sva pitanja nalaze se u okviru zahtjeva načela zakonitosti (nullum crimen sine lege, nulla poena sine lege), kao i odgovor na neizbježno pitanje uslova retroaktivne primjene blažeg zakona (lex mitior) – zakonom dozvoljenog odstupanja od principa legaliteta. Ovaj rad pokušava dati mali doprinos u stvaranju zakonite i jedinstvene sudske prakse, a sve u cilju jačanja efikasnosti sudskog sistema, na jednoj strani i, zaštite ljudskih prava i osnovnih sloboda, na drugoj strani. Na ovaj način se osiguravaju temelji pravne države, vladavine prava i demokratije, uređenog društva bezbjednosti, zakonitosti, slobode i pravde.
Ključne riječi: zakon, zakonitost, krivično djelo, krivičnopravna sankcija, kazna, propisana kazna, mogućnost izricanja kazne, posebni minimum, opšti maksimum, blaži zakon, međunardno pravo, međunarodno krivično pravo i međunarodno običajno pravo.
Cijeli tekst u PDF formatu možete preuzeti ovdje.
----------
Dragana Tešić, sudija Apelacionog suda Brčko distrikta BiH
PRIMJENA ZAKONA O PARNIČNOM POSTUPKU U BRČKO DISTRIKTU BiH
Apstrakt: Dužina postupka u parničnim predmetima, nakon okončanja rata u BiH, bila je evidentan problem. Ogroman broj neriješenih predmeta iz građansko-pravne oblasti i standardi sadržani u Evropskoj konvenciji o zaštiti ljudskih prava i osnovnih sloboda, posebno standard iz člana 6. koji je garantovao pravo na suđenje u razumnom roku te obaveznost primjene Konvencije, ukazali su na potrebu izmjene postojećih procesnih zakona, odnosno rješenja sadržanih u važaćim procesnim odredbama tako da se postupak učini bržim i efikasnijim. Ovaj rad ima za cilj da prezentuje rješenja u tom pravcu na području Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine koja su uvedena novim Zakonom o parničnom postupku za područje Distrikta, donesenim nakon njegove uspostave.
Ključne riječi: Zakon o parničnom postupku, Evropska konvencija, sud (Osnovni i Apelacioni), načelo materijalne istine i raspravno načelo, rješenje o ukidanju prvostepene presude, glavna rasprava i postupak pred Apelacionim sudom, nova procesna rješenja, efikasnost postupka, princip pravne sigurnosti građana i pravo na djelotvoran pravni lijek.
Cijeli tekst u PDF formatu možete preuzeti ovdje.
|
|